De waarheid over soja

1221 likes
8794 leden
100 reacties

Over soja doen verschillende verhalen de ronde. De een zegt dat het veel gezondheidsvoordelen biedt, anderen beweren weer dat soja slecht voor je kan zijn.

De consumptie van soja is de afgelopen jaren enorm gestegen. Niet alleen als een bron van plantaardig eiwit, maar ook als ingrediënt in veel bewerkte voedingsmiddelen.

Soja wordt bijvoorbeeld erg veel gebruikt in voorverpakte producten (koekjes, sauzen, margarine, etc.). De kans is groot dat je veel meer soja binnenkrijgt dan je denkt.

Tijd om eens in de materie te duiken en duidelijkheid te scheppen over wat er gezond en goed is aan soja – en wat misschien niet. We beginnen bij het begin.

Wat is soja?

Soja is afkomstig van de sojaboon; een eenjarige vlinderbloemige peulvrucht. Het bevat een hoog gehalte aan eiwitten en olie.

Van de sojaboon worden sojaproducten (zoals ketjap, tofu, tahoe, tempé en sojamelk) en sojaolie gemaakt.

Gefermenteerde en ongefermenteerde soja

Er zijn twee soorten soja: gefermenteerde en ongefermenteerde soja.

Fermenteren is een natuurlijke manier om voedsel te veranderen, waardoor het bijvoorbeeld langer houdbaar of beter verteerbaar wordt. Dit gebeurt met behulp van micro-organismen (zoals schimmels, bacteriën en gisten).

Gefermenteerde soja houdt dus in dat de soja een proces is doorgegaan om bijvoorbeeld de smaak, verteerbaarheid, houdbaarheid en voedingswaarde te veranderen.

Voorbeelden van gefermenteerde soja zijn: tempé, miso, natto en (echte) sojasaus.

Ongefermenteerde soja houdt in dat de soja niet gefermenteerd is. Ongefermenteerde soja behoudt zijn natuurlijke smaak, verteerbaarheid, houdbaarheid en voedingswaarde.

Voorbeelden van ongefermenteerde soja zijn: sojamelk, tofu, sojaolie, sojaburgers, etc.

Let op, in veel voorverpakte producten zit soja ‘verstopt’. Als je zeker wilt weten dat een product geen soja bevat kun je het beste de ingrediëntenlijst op de verpakking bekijken. Als deze lijst de woorden ‘natuurlijke smaakmaker’ of ‘plantproteïne’, of natuurlijk gewoon ‘soja’ bevat, is de kans groot dat er ongefermenteerde soja in het product zit.

Soja: gezond of niet?

Om te kunnen bepalen of soja gezond is kijken we naar drie verschillende gebieden.

  1. De voedingswaarde en voedingsstoffen in soja
  2. Goede en minder goede gezondheidseffecten van soja
  3. Genetische manipulatie, bestrijdingsmiddelen en het milieu.

1. De voedingswaarde en voedingsstoffen in soja

Soja is een van de beste bronnen van plantaardig eiwit en redelijk laag in koolhydraten.

Het is een voedingsmiddel met een lage glycemische index, wat betekent dat je bloedsuikerspiegel niet enorm gaat schommelen als je het eet. Een stabiele bloedsuiker draagt bij aan een gezond lichaamsgewicht.

Eiwitten

Het plantaardig eiwit in soja is (voor een plantaardig eiwit) van behoorlijk hoge kwaliteit en bevat alle essentiële en niet essentiële aminozuren.

Vetten

Soja bevat veel omega 6-vetten. Omega 6-vetten (niet te verwarren met omega 3-vetten) kunnen in onjuiste hoeveelheden ongezond zijn. Let dus goed op als je veel soja of sojaproducten gebruikt.

Vitaminen en mineralen

Zoals de meeste producten uit de natuur zit soja boordevol met voedingsstoffen: vitamine B1, B2, B6, B9 (foliumzuur), vitamine K, magnesium, koper, kalium, ijzer, calcium, fosfor, mangaan en selenium.

Vezels

Sojabonen zelf bevatten ook best wel wat oplosbare vezels, die over het algemeen als gezond worden beschouwd.

Antistoffen

Dat er zoveel voedingsstoffen in soja zitten, wil niet zeggen dat deze voedingsstoffen ook in je lichaam opgenomen worden. Dit heeft te maken met anti-nutriënten of simpeler gezegd, antistoffen.

Waar voedingsstoffen helpen je lichaam gezonder en sterker te maken, zorgen antistoffen er juist voor dat deze stoffen nièt door je lichaam opgenomen worden. Antistoffen kun je dus beter niet in je voeding hebben.

Ongefermenteerde soja bevat een vrij hoog gehalte antistoffen (voornamelijk fytinezuur). Dit fytinezuur zorgt ervoor dat de voedingsstoffen uit de soja moeilijk opgenomen kunnen worden door jouw lichaam (bron).

Gefermenteerde soja heeft deze antistoffen niet, door het fermentatieproces zijn deze antistoffen ‘onschadelijk gemaakt’.

2. Gezondheidseffecten van soja

Er zijn een aantal grote gezondheidsvoordelen die met soja geassocieerd worden en ook wat aanwijzingen dat soja minder kan zijn voor je gezondheid.

Kan het risico op kanker verminderen

Hoewel er ook studies zijn die dit tegenspreken, blijkt uit verschillende onderzoeken dat het eten van sojaproducten het bij vrouwen het risico op borstkanker zou kunnen verminderen (bron, bron) en bij mannen het risico op prostaatkanker (bron, bron).

Het gaat hierbij om studies die weliswaar een relatie lijken aan te tonen tussen sojaconsumptie en kankerpreventie, maar er is nog geen direct verband bewezen.

Kan verlichting bieden bij overgangsklachten

Tijdens de overgang of menopauze stopt de menstruatie van een vrouw, wat gepaard kan gaan met vervelende klachten zoals zweten, opvliegers en stemmingswisselingen. Die symptomen ontstaan door een verlaging van de oestrogeenspiegels.

Er zijn studies die aantonen dat de in soja aanwezige isoflavonen deze symptomen kunnen verlichten (bron, bron).

Isoflavonen worden ook wel fyto-oestrogenen genoemd en hebben een hormonale werking die lijkt op die van oestrogeen.

Gerelateerd artikel: Tips om overtollig buikvet te verbranden

Maar let hiermee op.

Zowel gefermenteerde als ongefermenteerde soja bevat veel isoflavonen. Het consumeren van soja zorgt er dus voor dat je lichaam gestimuleerd wordt (of juist gehinderd wordt) het hormoon oestrogeen aan te maken. Dit kan je natuurlijke hormoonbalans verstoren.

Zo’n verstoorde hormoonbalans wordt in een aantal andere studies juist weer gekoppeld aan borstkanker en een verstoorde menstruatiecyclus (bron).

Ook zouden isoflavonen – in hoge dosis – verschillende schildklierhormonen kunnen verstoren (bron, bron) met mogelijk vervelende gevolgen: vermoeidheid, futloos gevoel, slaperig en een traag werkende schildklier.

Tja, en andere studies wijzen er juist weer op dat gematigde hoeveelheden weinig of onbewerkte sojaproducten in het algemeen gezondheidsvoordelen kunnen bieden en gezondheidsrisico’s verkleinen (bron).

Het dus is lastig te zeggen hoe groot en hoe gezond of ongezond het effect van soja op je hormoonbalans is, maar wat belangrijk is: zorg dat je niet te veel isoflavonen binnenkrijgt.

Pas ook op met het geven van soja aan jonge kinderen.

Veel producten voor jonge kinderen bevatten soja.

Jonge kinderen die deze producten eten of drinken krijgen elke dag gemiddeld vijf keer zoveel oestrogeen binnen als vrouwen die aan de anticonceptiepil zijn. En er zijn onderzoeken die aantonen dat kinderen daar effecten van ondervinden (bron, bron).

Ik raad producten voor jonge kinderen die soja bevatten dan ook af.

Kan bijdragen aan de botgezondheid

De isoflavonen in sojaproducten lijken ook bij te dragen aan vermindering van het risico op osteoporose (‘botontkalking’) (bron, bron).

Mogelijk negatief effect op de schildklierfunctie

Het belangrijkste gezondheidsbezwaar van soja dat ik kon vinden heeft te maken met de schildklier.

Uit onderzoeken met dieren bleek dat soja mogelijk een negatief effect kon hebben op de activiteit van de schildklier (bron). Echter bleek dit niet zo duidelijk uit studies naar de effecten van soja op mensen.

Toch zeggen onderzoekers dat het verstandig is om minder of geen soja te consumeren wanneer je last hebt van een verminderde schildklierfunctie (bron).

3. Genetische manipulatie, bestrijdingsmiddelen en het milieu

Buiten de voedingswaarde van soja en de eventuele gezondheidseffecten, is het ook belangrijk om te kijken naar de invloed van soja(productie) op de wereld om ons heen.

In de Verenigde Staten is het grootste deel (meer dan 90%) van de sojabonen genetisch gemanipuleerd. Dit houdt in dat het DNA van de soja is aangepast. Dit gebeurt meestal om sneller, makkelijker, goedkoper en meer soja te kunnen produceren (en dus niet om de soja gezonder te maken).

In Europa gelden strengere regels omtrent genetische manipulatie dan in de Verenigde Staten. Maar lobbyisten van de grote voedselconcerns doen hun uiterste best om ook in Europa de regelgeving te versoepelen. Het is mij onduidelijk hoeveel procent van de soja die wij hier in de winkels vinden genetisch gemanipuleerd is.

Bij het verbouwen van soja wordt ook veel gebruik gemaakt van bestrijdingsmiddelen. Deze lijken ongezonde bijwerkingen te hebben. De Nederlandse overheid werkt aan een verbod voor particulier gebruik van glyfosaat, één van de gebruikte bestrijdingsmiddelen.

De grote vraag naar soja zorgt ervoor dat grote voedselcorporaties (vaak uit de V.S.) in Zuid-Amerika grote delen regenwoud kappen en kleinere boeren verdrijven om grote sojaplantages aan te leggen.

De kleinere boeren kunnen vaak niets anders dan onder slechte arbeidsomstandigheden en met slechte voorzieningen op deze grote sojaplantages werken voor de grote voedselcorporaties.

Het is hierbij wel belangrijk te vermelden dat het overgrote deel (naar schatting 80%) van de sojaproductie bestemd is voor de veeteelt. Als je niet-grasgevoerd vlees eet, is daar meer soja voor nodig dan bijvoorbeeld voor een sojaburger.

Veel gestelde vragen

Conclusie

Soja bevat een hoop goede voedingsstoffen zoals plantaardige eiwitten, goede vetten, vitaminen, mineralen en vezels, maar het is opletten met ongefermenteerde soja. Daarin worden die goede voedingsstoffen voor een groot deel tenietgedaan door de antistoffen (fytinezuur).

Qua de mogelijke voor- en nadelen voor je gezondheid lijkt soja vooral van invloed op de hormoonspiegel en kan het deze verstoren.

Dat is met mate niet zo erg, maar structureel gebruik van soja zou negatieve gevolgen kunnen hebben voor je gezondheid. Dit geldt zowel voor ongefermenteerde als gefermenteerde soja.

Let op, het klopt dat soja redelijk koolhydraatarm is en uit de natuurlijk komt, maar het zou het afvallen door het verstoren van de hormoonspiegel wel kunnen verstoren.

Iedereen is anders, dus hou vooral goed bij hoe jij zelf reageert op het consumeren van soja.

Voor ongefermenteerde soja lijken de gezondheidsrisico’s iets groter dan de gezondheidsvoordelen. Daarom raad ik je aan waar het kan ongefermenteerde sojaproducten te vermijden.

Voorbeelden van ongefermenteerde soja zijn: sojamelk, tofu, sojaolie, sojaburgers, etc.

Voorbeelden van gefermenteerde soja zijn: tempé, miso, natto en (echte) sojasaus. Let er bij tempé op dat het ongezoet is.

Tot slot: ik raad mensen in het algemeen aan om zo veel mogelijk natuurlijke, onbewerkte voeding te eten. Dit geldt ook voor sojaproducten. Soja is niet ongezond. Maar ik zou er gewoon niet te veel van eten, en dit geldt zeker voor baby’s en jonge kinderen.

Meer

Gezond eten

Deel dit bericht

Reacties (100)

Hier kan je discussiëren over dit artikel, vragen stellen en inhoudelijk iets bijdragen. Lees vooral even onze huisregels en veelgestelde vragen

  1. Ik zou het graag willen afwegen tegen de alternatieven
    Daarnaast zegt veel of weinig niets over hoeveel: 10 g / dag of 500 g/ dag?

    1. Ik zou soja niet op dagelijkse basis gebruiken maar bijvoorbeeld max eens per week 100 g tempeh of af en toe een of twee eetlepels sojasaus door een gerecht.

  2. Wanneer je niet goed tegen koemelk kan en sojaproducten ook niet de oplossing is of je wilt soja maar mondjesmaat gebruiken, probeer dan eens geitenmelk, geitenyoghurt of geitenkaas. Helaas nog te weinig te vinden in de supermarkt vergeleken met sojaproducten. Het is even wennen, maar bij darmklachten kan dit je misschien helpen. Ik vind geitenproducten altijd nog natuurlijker smaken dan soja, wat ik niet weg krijg… Het is nog moeilijker om aan paardenmelk te komen.

    1. Mooie tip Wilma, en je kunt aan de geitenyoghurt wat eiwitpoeder toevoegen om ‘m steviger en rijker aan eiwitten te maken.

  3. Aanvulling op mijn vorige reactie.
    Naast eiwitrijke groenten eet natuurlijk ook bonen, volle rijst e.d., maar iedere dag tempeh of linzenburger wordt erg saai. Heeft u tips?

  4. Ik zou het graag willen afwegen tegen de alternatieven
    Daarnaast zegt veel of weinig niets over hoeveel: 10 g / dag of 500 g/ dag?

    1. Ik zou soja niet op dagelijkse basis gebruiken maar bijvoorbeeld max eens per week 100 g tempeh of af en toe een of twee eetlepels sojasaus door een gerecht.

  5. Wanneer je niet goed tegen koemelk kan en sojaproducten ook niet de oplossing is of je wilt soja maar mondjesmaat gebruiken, probeer dan eens geitenmelk, geitenyoghurt of geitenkaas. Helaas nog te weinig te vinden in de supermarkt vergeleken met sojaproducten. Het is even wennen, maar bij darmklachten kan dit je misschien helpen. Ik vind geitenproducten altijd nog natuurlijker smaken dan soja, wat ik niet weg krijg… Het is nog moeilijker om aan paardenmelk te komen.

    1. Mooie tip Wilma, en je kunt aan de geitenyoghurt wat eiwitpoeder toevoegen om ‘m steviger en rijker aan eiwitten te maken.

  6. Aanvulling op mijn vorige reactie.
    Naast eiwitrijke groenten eet natuurlijk ook bonen, volle rijst e.d., maar iedere dag tempeh of linzenburger wordt erg saai. Heeft u tips?

  7. Beste Jasper, ik ga momenteel mijn reuma te lijf met een veganistisch diëet. Het is een hele uitzoekerij je eten zodanig samen te stellen dat je voldoende binnen krijgt van alle benodigde voedingsstoffen. Om aan mijn eiwitten te komen drink/eet ik dagelijks een stuk of drie porties sojamelk/-yoghurt. Daarnaast regelmatig tofu, tempeh en sojaburgers. Heb jij goede tips om de hoeveelheid (ongefermenteerde) soja naar beneden te brengen, zonder dat ik vrijwel alleen nog maar groentes zit te eten? Ik neem sinds kort sowieso aanvullende eiwitten in poedervorm (op rijstbasis), omdat je er met groentes en sojaproducten alleen nog niet zo gemakkelijk komt.

    1. Het is inderdaad een uitdaging om als je veganistisch eet voldoende eiwitten binnen te krijgen, zeker ook als soja afvalt. Een eiwitpoeder is erg belangrijk om dagelijks toe te voegen, verder zijn peulvruchten, spruitjes, doperwten, broccoli, zwarte bonen, quinoa, noten, zaden, pitten, notenpasta, tahin, edelgistvlokken en pinda’s bronnen van eiwitten die je kunt gebruiken.

  8. Hai, in het artikel word gesproken over “ teveel soja” kan afvalproces vertragen.
    Nu…. wat is teveel?
    Ik drink ( bijna) iedere dag een cappuccino met barista soja van alpro, ongeveer 50 ml.
    Is dat dan “ teveel”???

    1. Dat is een minimale hoeveelheid, als je je daar goed bij voelt kan dat een prima keuze zijn. Je zou de sojamelk ook kunnen vervangen door ongezoete amandelmelk of biologische havermelk.

  9. Hoi Jasper,

    Zou je het artikel willen aanpassen? Soja kan geen kwaad. De meeste mensen krijgen soja indirect binnen via het eten van dieren. Immers wordt 94% van alle sojateelt gebruikt voor veevoer. 6% is voor het maken van vleesvervangers. 80% van de sojaboon is sojameel en wordt ookwel sojaschroot genoemd. Mensen denken dat dit afval is van de boon, maar dat is het niet. Sojaschroot is net als Sojaolie (wat in veel andere voedingsproducten die niet vegan zijn verwerkt) hoofdbestanddeel van de sojaboon. Wanneer er geen sojaolie meer gebruikt zou worden, dan nog zou soja verbouwd worden voor de veeteelt. Dan nog even dit:

    In soja zit een stof die lijkt op oestrogeen, maar is eigenlijk een fyto-oestrogeen. Deze stof heeft juist een beschermende werking op je gezondheid! De negatieve berichten over soja en bijvoorbeeld borstkanker komen uit het onderzoek van fyto-oestrogenen bij ratten. Bij ratten heeft het een negatieve werking, maar zoals jij weet is de mens geen rat. Dus als je een rat bent kan je beter niet aan een sojaburger knagen, maar als mens kun je er zonder zorgen van genieten. Soja levert hoogwaardige eiwitten. Een fantastische keuze dus!

    1. Hallo Richard, dank voor je bericht. Er wordt in de wetenschap veel gediscussieerd over het gebruik van soja. Ik ga binnenkort opnieuw onderzoek doen en zal eventuele updates verwerken in het artikel.

  10. enkele jaren geleden heb ik heel ernstige borstkanker gehad… toen mocht ik absoluut geen soja eten want dat zou de groei van de reeds extreem snel groeiende tumor nog versnellen… volgens de diëtiste die gespecialiseerd was in borstkanker… dit staat dus volkomen haaks op wat hier wordt beweerd

  11. Ik heb jaren lang kwark gegeten , en heel veel exceem.
    Ik ben toen getest en met als resultaat…. geen kwark meer eten . Ik ben toen overgestapt op soja yoghurt. Nooit meer last gehad van exceem.

  12. Mariet de Jongh op 14 juli 2020 om 03:07 zegt

    Blijkt dat ik overgevoelig ben voor fytinezuur, dat wist ik al, niet wetende dat dat juist in sojamelk, tofu en meer zit. Dat ben ik juist gaan drinken ipv melk. Behoud echter buikklachten. Blij te lezen dat ik er niet goed aan doe sommige producten te drinken/eten. Ook is de gefermenteerde soort beter, geen fytinezuur dus. Dank voor je heldere uitleg. Groeten Mariet. Er valt dus nog veel uit te zoeken.

  13. Simone Walk op 29 mei 2020 om 12:07 zegt

    Hoi Jasper,
    Ik heb gelezen dat een goede melkvervanger voor kefir soyamelk is. Ik heb hashimoto dus ik vroeg mij af of dit voor mij wel een goede vervanger is, of beter een andere plantaardige melk?

    1. Nicky Leidelmeijer op 14 oktober 2020 om 12:14 zegt

      Ik zou dan inderdaad liever voor een plantaardige melk op basis van amandel of kokos gaan.

  14. Hallo Jasper,
    20/04/2020
    Ik heb last van jeuk ecseem en men heeft mij aangeraden soyamelk in plaats van koemelk te drinken. Gewoonlijk drink ik `savonds een glas melk. Is soyamelk een goede vervanging om de jeuk te verminderen? Verder neem ik weinig melkproducten: `s morgens een kopje yoghurt en bij de lunch een boterham met kwark of kaas.

    1. Nicky Leidelmeijer op 28 april 2020 om 08:37 zegt

      Het kan inderdaad goed zijn om een tijdje geen zuivel te nemen, om te kijken of je dan minder klachten ervaart. Met soja zou ik wel voorzichtig zijn, je kunt het beter vervangen door amandelmelk, kokosmelk, havermelk, amandelyoghurt of kokosyoghurt. Je zou ook een bloedtest kunnen overwegen waarin je duidelijk te zijn krijgt over je inderdaad gevoelig bent voor zuivel of dat er misschien andere dingen zijn waar je op moet letten.

  15. Noud vd Ploeg op 15 april 2020 om 15:36 zegt

    Wat zouden we moeten denken van het feit dat ,,De grote vegetarische vleesvervanger” bepaalde nare eigenschappen lijkt te hebben?

    Veganistisch is beter, dat is zeker. In ieder geval om soms naar terug te gaan. Maar met dit en andere dingen zijn vaak van die omstandigheden te merken die opvallen en niet nodig zijn. Er kon een andere plant gekozen worden als soja die geschikter is in dit geval.

    Maar het doet zich meer voor onder vreemde omstandigheden. Feitelijk is het een gevaar…
    Omdat het kan storen met bepaalde waarheden over gezondheid vind ik het een punt van realisatie.

  16. Hoi, vraagje
    Alpro heeft net een soja kwark uit op de markt gebracht. Is dit, dan wel soortgelijke producten, gefermenteerde soja of niet? Ik lees namelijk op de verpakking dat gebruikt wordt gemaakt van yoghurtculturen.

    1. Vaak zijn aan dit soort sojaproducten erg veel toevoegingen gedaan. Lees altijd goed het etiket en bepaal vanuit daar of je het wilt eten of niet.

  17. Ik heb fibromyalgie en moet dus verminderen of beter vermijden van koemelk en gluten want dan word het erger zodoende dat ik overgestapt ben op soja producten weliswaar wel de ongezoete

    1. De voorkeur krijgt om sojaproducten zoals sojamelk of sojayoghurt te vervangen door ongezoete amandelmelk, havermelk, amandelyoghurt of kokosyoghurt.

  18. Annemieke Kirch op 19 februari 2020 om 20:36 zegt

    Jasper, mijn dochter heeft Crohn en heeft besloten veganistich te gaan eten. In de hoop dat ze zich beter gaat voelen. Nu lees ik veel verschillende verhalen over de gevaren van soja producten bij darmontstekingen. Ze eet regelmatig tempeh en tofu en in mindere mate sojayoghurt.
    Bedankt

    1. Nicky Leidelmeijer op 20 februari 2020 om 09:04 zegt

      Mooi om te onderzoeken wat dat voor haar gaat doen. Ze kan inderdaad beter opletten met te veel soja producten. Tempeh is prima om te eten. Zuivel op basis van amandel en kokos zijn mooie alternatieven.

  19. Jacqueline op 23 januari 2020 om 12:37 zegt

    Wauw.. Dit artikel heeft me echt in de war gebracht..
    Wij zijn sinds een paar maandjes veel meer vegetarische vleesvervangers aan het eten omdat we o.a dachten dat het gezonder was en om af te vallen. Zo maakt mijn vriend van zakjes gehakte sojabonen zélf vegetarisch “gehakt”. Het is alleen geen NL product dus het is mij niet duidelijk of dit nou gefermenteerde soja is of niet?
    We hebben namelijk wel sinds een paar maanden “toevallig” erg last van onze darmen maar ik ook van mn onderbuik.. En nu lees ik dingen over verhoging van hormonen en verstoorde menstruatiecyclus.. En daarnaast hebben we ook last van vermoeidheid, futloosheid etc wat je ook allemaal beschrijft! Zou dat dus door deze soja kunnen komen? Ook eten we vaker vega burgers, falafel, kipstukjes etc…
    Is dit nou oke of niet?
    Hoop dat je me wilt helpen.
    Alvast bedankt.

    1. Nicky Leidelmeijer op 11 februari 2020 om 11:52 zegt

      Gehakte sojabonen zijn meestal niet gefermenteerd. Als dit wel zo is dan zou dat op de verpakking moeten staan. Je zou even wat minder producten kunnen eten op basis van soja en kijken of de klachten die je noemt minder worden. Het klinkt inderdaad alsof je veel soja binnen krijgt en dat is niet aan te raden.

  20. Ans Hovestad op 6 augustus 2019 om 19:16 zegt

    Ik ben meer geinterresseeerd in sojameel om mee te bakken e.d.

  21. Eileen op 7 juli 2019 om 10:44 zegt

    Zie hier een samenvating uit diverse wetenschappelijke onderzoeken:
    https://nutritionfacts.org/topics/soy/

    1. Dank je wel Eileen, ik ga ze zeker eens bekijken.

  22. Beetje misleidend dit artikel. Ten eerste staat er dat er bij het koken van soja, dr structuur van het eiwit verandert en daardoor de voedingswaarde van het eiwit verminderd wordt. Dat de structuur verandert, dat klopt. Dat zijn nameijk de secundaire-en tertiaire structuur van het eiwit. De primaire structuur van het eiwit blijft echter hetzelfde. Dat is de aminozuurvolgorde, die voor ons alleen belangrijk is. Hetzelfde gebeurt met het bakken van een ei: de ruimtelijke structuur van de eiwitten veranderen maar de primaire structuur (de aminozuren) blijven hetzelfde.
    Ten tweede lees ik dat er staat dat het regenwoud kaal wordt gekapt voor de productie van soja. Dat is waar, maar nu vermeldt u niet dat meer dan 90% van het geproduceerde soja wordt verbouwd voor veeteelt. Een biefstuk doet dus veel meer kwaad aan het regenwoud dan een sojaburger.

    1. Jasper Alblas op 9 januari 2019 om 12:02 zegt

      Hallo Luc, bedankt voor je reactie. Je hebt op alle twee de punten helemaal gelijk. Ik heb het in het artikel aangepast.

  23. Voor mij alleen nog tempeh van de natuurwinkel. Ik stop met vegetarische slager producten.

  24. hoi Jasper,
    de vegetarische slager werkt met soja en lupine. Wat vind jij van lupine?

    1. Wanneer het product welk lupine bevat bestaat uit natuurlijke ingrediënten en geen ongezonde toevoegingen bevat, kan het gebruik van lupine zo af en toe geen kwaad.

  25. Marjory op 13 juli 2018 om 10:56 zegt

    Hallo.
    Ik eet iedere dag soja yoghurt omdat ik niet tegen zuivel kan, en amandelmelk is ook geen optie.
    Wat kan ik dan eten als zuivel vervanging?

    1. Marleen op 13 juli 2018 om 14:10 zegt

      Je kan gebruik maken van kokosyoghurt en kokosmelk.

  26. Yoghurt en dus ook sojayoghurt is volgens mij gefermenteerd. Ik mis het bij alle lijstjes over sojaproducten die wel/niet goed zijn. Wat is jullie mening. Zoals eerder gezegd:soja voor menselijke consumptie is bijna altijd in Europaverbouwd en niet genetisch gemanipuleerd. Dit in tegenstelling tot soja voor veevoer. Dit krijg je dus binnen als je (niet grasgevoerd) vlees eet.

    1. Marleen op 13 juli 2018 om 14:14 zegt

      Sojayoghurt behoort tot de ongefermenteerde sojaproducten. Deze raden wij dus liever niet aan.

  27. Marja ton op 2 juli 2018 om 11:35 zegt

    Dit kwam ik tegen in een boek van Brian Peskin:
    “Het verzwegen verhaal over kanker”
    Ontdekkingen van nobelprijswinnaar
    Otto Warburg-arts 1893-1970

    *Soja- en Canola olie wordt afgeraden en ook alle andere soja producten worden niet aanbevolen, omdat geen van beide oliën/producten ooit voor menselijke consumptie is bedoeld.
    Veel voedingsmiddelen zoals dressings voor salade bevatten deze oliën
    Canola (CANedian Oil Low Acid) is een koolzaad plant en moet genetische gemanipuleerd worden en wordt dus ongezond geacht en soja zou helemaal moeten verdwijnen uit onze voeding
    Soja veroorzaakt struma, – vergroting van de schildklier.
    Uit de vele onderzoeken is gebleken dat soja heel slecht voor de mensen is.
    De verschrikkelijk waarheid van soja was al bekend in 1944.
    Bijna 100 medische en wetenschappelijke art. zeiden allemaal hetzelfde – eet niet te veel soja want het is schadelijk voor mensen en kan in werkelijkheid het risico op het krijgen van kanker verhogen.
    In 1966 hebben onderzoekers ontdekt dat vrouwen die uit soja geïsoleerde eiwitten aten, toegenomen hyperplasie (abnormale vermeerdering van weefsel door toename van het aantal cellen) hadden, een aandoening die vaak tot baarmoederkanker leidt.
    Een jaar later werd in een ander onderzoek ontdekt dat genisteïne in de voeding (wordt in soja gevonden) de cellen in de borst van de vrouw negatief beïnvloed.
    De voedingsindustrie schreeuwt de kankerwerende eigenschappen van soja van de daken.
    Hoewel het mogelijk is dat de aglyconen in gefermenteerde sojaproducten een kankerwerende eigenschap bezitten, is het onmogelijk dat een ongefermenteerd sojaproduct, zoals tofu of sojamelk, deze kankerwerende eigenschap bezit.
    De fermentatie maakt de aglyconen effectief. Het uiteindelijke resultaat? Geen kankerwerende eigenschappen in een ongefermenteerd sojaproduct.
    Soja verzwakt je immuunsysteem, geeft spijsverteringsproblemen, hartaandoeningen en kanker.
    Soja heeft nooit de GRAS (Generally Recognized As Safe) status gekregen.
    Ze dienen beiden als veevoeder of voor industriële doeleinde, Soja had wel goedkeuring voor het gebruik als bindmiddel in kartonnen dozen. Soja is een goed middel voor biobrandstof.
    Japanners consumeren meer soja dan Amerikanen en er komt meer kanker voor in Japan dan in Amerika.
    De wetenschap weet hier van af, maar de industrie probeert dit te onderdrukken.

  28. Natasja op 25 juni 2018 om 12:40 zegt

    Hi Jasper

    Hoe zit het met de soja die in proteïne shakes zit? Is het wel aan te raden deze shake elke dag te drinken dan? Ik heb er nu eentje gevonden die geen rommel verder bevat, zoals toegevoegde suikers etc, maar in deze shake zit dus wel soja …

    Alvast bedankt!

    1. Marleen op 26 juni 2018 om 09:28 zegt

      Hallo Natasja,

      Wij raden het gebruik van soja liever niet aan zoals je kan lezen in het artikel de waarheid over soja.
      Eventueel kan je het voor jezelf een aantal weken uitproberen. Hoe voel je jezelf bij het gebruik van dit product? Ieder lichaam reageert anders, dus probeer het 4 weken wel en 4 weken niet dan kan je voor jezelf uitzoeken of je verschil merkt.

  29. Goedemiddag Jasper, mijn ontbijt bestaat uit: biologische halfvolle yogurt, 10 amandelen, 10 hazelnoten, 6 walnoten, een halve theelepel kurkuma, een flinke snuf zwarte peper, een flinke eetlepel biologische Muesli en Havermout van de Jumbo en een scheutje Walnootolie. Ik las dat je ontbijtgranen afraadt. Is dit ontbijt gezond te noemen of wordt het beter als ik de ontbijtgranen weglaat. Ik heb geen echt overgewicht maar wel een beetje buikvet. (174 cm. en 74,2 kg.) Zou je zo vriendelijk willen zijn en hier eens je mening over geven? Met vriendelijke groet, Anne. (65 jaar).

    1. Marleen op 8 mei 2018 om 13:53 zegt

      Hallo Anne,

      Met betrekking tot de ontbijtgranen is het belangrijk om te kijken op de ingrediëntenlijst welke ingrediënten en toevoegingen er in zitten. In veel muesli producten zitten namelijk toegevoegde suikers en gluten.
      Dit raden wij liever niet aan, omdat dit het afslankproces niet bevorderd.

  30. Hi Jasper,

    Een vraagje. Ik ben in een korte tijd veel aangekomen. Toen ik ging na denken is het begonnen sinds ik soja yoghurt ging eten. Kan dit eem reden zijn? En als ik hier mee stop komt alles dan weer goed?

    1. Hallo Yentl,

      Als je in een korte tijd veel aankomt kan dit aan verschillende factoren liggen. Ik raad aan om je bloedwaarden en schildklier te laten testen bij de dokter.
      Het kan namelijk ook te maken hebben met een vertraagde schildklier. Soja kan de werking van de schildklier beïnvloeden.

  31. Hoi Jasper
    Omdat ik mijn zoon als baby geen koemelk wilde geven heb ik hem naast borstvoeding sojaflesvoeding gegeven. Achteraf dus misschien niet zo goed. Hij is nu 25. Zou hij daar nu alsnog nadelige gevolgen van kunnen ondervinden?

  32. Marleen op 5 april 2017 om 12:51 zegt

    Het klopt niet dat veel sojaproducten van genetisch gemanipuleerde soja zijn gemaakt. Deze GMO’s worden namelijk vooral verbouwd om als veevoer te dienen. Je krijgt het dus indirect binnen als je niet-biologisch vlees of niet-biologische zuivel eet.
    Vleesvervangers e.d. worden bijna altijd gemaakt van duurzaam geteelde, Europese soja (of andere gewassen zoals lupine).

  33. Anita vogelaere op 20 november 2016 om 14:54 zegt

    Hi Jasper,is het zo wanneer je je boodschappenlijst download vasthangt aan een abonnement?of is het gratis.ik ben veganist en consumeer veel producten waar soya in zit,ik ben op korte tijd enkele kilo’s verdikt en ik krijg ze er niet af,ik heb mijn bloed laten checken en mijn fyto en oestrogeen gehalte staat hoog,zou dat door de soya komen?staat er in je boodschappenlijst producten die veganisten kunnen eten als vervanging van soya?alvast bedankt!

    1. Hallo Anita, soja kan zeker invloed hebben op je fyto- en oestrogeen gehalte. De boodschappenlijst downloaden is vrijblijvend en kost niets. Doe er dus vooral je voordeel ermee op. Groet Jasper

  34. Dankjewel Jasper….ik denk dat t zo moet lukken ik ben ook een beetje een halfbakken vegetariër….eet nl wel vis dan ben je geloof ik een pescotarier?

    Ik ga weer werken aan een slanke(re) taille gelukkig vind ik bijna alles wat groen en fris is lekker.

    Nini

  35. Eigen moet ei zijn Sorry!

    Nini

    1. Ei is ook prima om te gebruiken als vleesvervanger.

  36. Tot voor kort at ik ..als vegetariër af en toe vegaburgers….ook deze zitten vaak vol met soja…dus is quorn nu een goede vervanger bijvoorbeeld …dat bevat moproteinen uit schimmelculturen of paddestoelachtigen. Of zal ik t toch maar bij eigen en af en toe geitenkaas of hüttenkäse houden?

    Graag je advies Nini

    1. Vaak zit aan quorn van alles toegevoegd, bekijk daarom altijd het etiket voordat je het koopt. Tempe is een goede vleesvervanger die je regelmatig kunt eten. Eet daarnaast af en toe kaas, peulvruchten, noten, zaden en pitten om vlees te vervangen.

  37. Marretje op 13 juli 2016 om 22:31 zegt

    Pas geleden was ik met Herbalife shakes begonnen om af te vallen. Dit poeder is gemaakt van soja.
    Na een week was ik extreem moe. Omdat ik een traag werkende schildklier heb ben ik eens gaan onderzoeken wat wel en niet goed voor mij is om te eten.
    En wat blijkt, bij een traag werkende schildklier is het beter om soja produkten te vermijden.
    Ben meteen gestopt en heb gelukkig in mijn zoektocht jou webpagina gevonden met alle goede adviezen en tips
    Inmiddels ben ik al 10 kilo kwijt!

    1. Wat fijn dat de tips en adviezen je geholpen hebben. Geweldig resultaat ook. Ga zo door met gezond eten!

  38. Ik ben momenteel aan het herstellen van een eetstoornis (ondervoed). Ik gebruik iedere ochtend plantaardige soja proteïnepoeder door mijn griekse yoghurt. Het is de Nutrilite all plant protein van Amway. Is dit nu per definitie slecht voor me? Zeker wat het herstel van de homonale cyclus bevat.
    Ik hoop dat je antwoord hebt op mijn vraag, want je snapt waarschijnlijk wel dat ik heel erg aan het zoeken ben wat er dan uiteindelijk wél nog goed is en zie soms door de bomen het bos niet meer.
    En zoniet; heb je dan misschien een goed alternatief voor me?
    Alvast bedankt!

    1. Hallo Rianne, gebruik liever een 100% plantaardige eiwitpoeder op basis van bijvoorbeeld hennep. Holland en Barrett heeft een goede, of anders Sunwarrior. Veel sterkte met je herstel. Groet Jasper

  39. Marion op 24 mei 2016 om 20:04 zegt

    Hi Jasper, ik eet graag yoghurt als ontbijt en dacht dat de lactose in zuivel ook niet altijd even goed voor je was. Daarom ben ik sojayogurt gaan eten van Alpro, maar nu lees ik dat dat ook niet zo goed is.
    Ik weet dat kokosyoghurt een vervanging kan zijn, maar hier houd ik niet superveel van, dus wat is nu de beste optie eigenlijk? En is lactose wel zo slecht?

    1. Kies liever Griekse yoghurt of kwark, dat is wel zuivel maar de beste vorm van zuivel. Het is gefermenteerd en dat is goed voor je darmflora en licht verteerbaar. Test hoe jij je voelt na het eten ervan, als je geen last hebt van je buik, darmen of huidproblemen hebt dan kun jij waarschijnlijk prima tegen lactose. Je kunt het dan zo’n 3 a 4 keer per week eten.

  40. Hallo,

    Aangezien ik niet goed tegen koemelkproducten kan en ook de dierlijke eiwitten een beetje uit de weg ga…
    Het wordt er niet makkelijker op, maar toch bedankt voor de info!

    1. Probeer eens ongezoete amandelmelk, of bijvoorbeeld kokosyoghurt Alie, dat zijn goede alternatieven.

  41. adriana op 2 mei 2016 om 14:08 zegt

    Beste Jasper, ik eet zo weinig mogelijk soja,uit een soort natuurlijk aanvoelen. Echter, ik heb wel een vraag: de aziatische volken eten al eeuwen soja, ze worden oud, blijven soepel en de vrouwen hebben geen tot weinig last vd overgang. Hoe kun je dit verklaren?

    1. Soja is veranderd. Tegenwoordig is de meeste Westerse soja genetisch gemanipuleerd. Het is niet dezelfde soja als de Aziaten eten en vroeger aten. Zij eten het meestal in gefermenteerde vorm en maar in kleine hoeveelheden per dag.

  42. Hoi,

    Ik ben net vegetariër geworden en gebruik veel sojaproducten als vleesvervanger. Nu lees ik hier dat soja helemaal niet goed is… Weet u misschien wat dan wel goede vleesvervangers zijn?

    Groetjes

    1. Hallo Marit, pas op met het gebruik van Soja. Tempeh van goede kwaliteit kun je prima af en toe als vleesvervanger gebruiken. Je kunt zelf falafel maken van kikkererwten. Ook andere peulvruchten, ei en noten zijn goede vleesvervangers. Groet Jasper

  43. Hoi
    Ik eet veel soja yoghurt wat is dan beter soja of kwark

    1. Hallo Moba, zoals je in het artikel kan lezen raad ik je af soja producten zoals soja yoghurt te eten. Als je niet lactose intolerant bent kun je beter af en toe kwark eten.

  44. Danique op 1 maart 2016 om 18:30 zegt

    Hallo Jasper,

    Ik mag geen melkproducten eten of drinken in verband met lactose intolerantie. Als vervanging voor het feit dat ik niks, maar dan ook niks, met melk mag eten, gebruik ik soyaproducten. Nu lees ik hier dat het blijkbaar hartstikke slecht is voor mijn gezondheid. Ik weet alleen niet wat ik dan verder moet doen om nog wat zuivel binnen te krijgen, omdat ik dan helemaal niks meer mag eten.

    Zou je mij hier wat meer informatie over kunnen geven?

    Groetjes,
    Danique

    1. Hallo Danique, het is niet erg om geen zuivel binnen te krijgen. Je hoeft je dus geen zorgen te maken om vervanging te vinden.

  45. Wat mag je eigenlijk nog eten, internetstaat vol “betrouwbare info” ik vervang room door sojaroom om minder vet te gebruiken… weer niet goed
    grtz P

    1. Ik heb een boodschappenlijst samengesteld waarop precies staat wat je wel en beter niet kunt eten. Sojaproducten zijn niet altijd en goede keuze. Hier lees je er meer over.

  46. Hannitscko op 2 december 2015 om 12:36 zegt

    Ik gebruik gehydrolyseerde collageen tabletten van de Tuinen. van Holland & Barrett. Zijn dat de goede? Er staat niet bij op welke basis ze zijn.

    1. Wat is de reden dat je deze tabletten gebruikt?

  47. Hoi ik had een vraag kan ik 20 kilo afvallen in 4 a 5 maanden?
    Ik heb veel overgewicht en ik wil daar van af
    Ik dacht 5 kg per maand afvallen dat lijkt mij redelijk
    Ik fiets 1 uur per dag vor school
    En ik ga 3x per week naar de fitness
    Mvg Sharon

    1. 5 kilo per maand, lukt misschien de eerste maand, maar daarna niet meer, voordeel van Jaspers boodschappenlijst is, dat je het je hele leven kan volhouden, dus je hebt de tijd en…..het komt er niet meer aan, zoals bij de meeste diëten.
      Ik ben heel m’n leven dik geweest (57) dus ik spreek uit ervaring, succes !!!

    2. Hoi Sharon, hoeveel en hoe snel je afvalt is van verschillende factoren afhankelijk. Onder andere het aantal kilo overgewicht dat je hebt, hoeveel stress je hebt, hoeveel je slaapt per nacht, medicijngebruik, de overgang en roken spelen in dit proces een grote rol. Met je beweging zit het zo te horen helemaal goed. Ga vandaag nog van start, en eet enkel nog voedingsmiddelen die op mijn boodschappenlijst te vinden zijn, dan zal je vanzelf ervaren hoe snel het afvallen bij jou zal gaan. Het is in ieder geval een mooie uitdaging. Succes, ga ervoor en hou me op de hoogte!

  48. 1 keer per dag bedoel ik

  49. Mijn oudste zoon (nu 22) kreeg als baby sojababyvoeding omdat hij niet goed reageerde op voeding gebaseerd op koemelk. Daarbij moet ik misschien nog wel even vermelden dat hij voornamelijk borstvoeding kreeg. En 1x, toen hij iets ouder werd wat vaker sojamelk. Het is een gezonde knul. Zijn er nog nadelige gevolgen te verwachten van het sojagebruik in het begin van zijn leven?

    1. Hallo Ellen, daar ga ik niet van uit. Vooral belangrijk is dat hij nu gezond is en gezond eet! Groet Jasper

  50. Lienepien op 3 augustus 2015 om 21:48 zegt

    De problemen met het regenwoud worden niet veroorzaakt door humane soja consumptie maar door de overmatige vleesconsumptie in de wereld. Soja wordt op grote schaal verbouwd om al het vee in de wereld te voeden. Als iedereen vegetariër zou worden (of flexetariër) en dan af en toe soja zou eten zou moeder aarde van veel problemen verlost zijn 😉

  51. Ik eet 1 keer per week tofu en heel soms een vegetarische vleesvervanger gebaseerd op soja. De nadelen wist ik al maar met mate vind ik het een gezonde keuze.

  52. Hey,
    Al deze tips zijn heel nuttig! Dankje daarvoor.
    Toch ook een tipje van mij voor jou, Jasper. Al de dt-fouten zorgen ervoor dat wat je zegt en schrijft minder waardevol overkomt. Ook in de handige info bij de boodschappenlijst staan er, jammer genoeg. Indien deze weg zijn, is de site helemaal top!

  53. Graag wou ik weten ik doe dat programma met herbylife en moet de schake met Soya melk gebruiken hoe kan ik dat vervangen met wat gewone melk mag ni

    1. Amandelen, cocosmelk, etc…niet van alpro, die zijn allemaal gezoet, kijk eens bij de biologische winkel.

    2. Hallo Denise, je kunt ongezoete amandelmelk gebruiken. De voorkeur krijgt zelfgemaakte amandelmelk!

  54. Moeilijk om te aanvaarden dat je in de menopauze zit. Sinds een maand neem ik het voedingssupplementen isoflavonen. Is dit nu goed of is de kans op borstkanker groter?

    1. Daar is nog veel discussie over. Pas er in ieder geval mee op en gebruik zeker niet meer dan 50 mg per dag. Lees dit artikel voor tips om de overgang gemakkelijker door te komen!

  55. Hoe zit het met eiwitpoeder gebaseerd op Soja?
    Nadat mijn favoriete product uit de handel werd genomen ben ik overgestapt op eiwitpoeder met een soja-basi maar bij het lezen van dit artikel krijg ik mijn twijfels of dat wel zo goed is.
    Gebruik het eigenlijk alleen door mijn havermout-smoothie ontbijt.

    1. Je kunt beter een eiwitpoeder gebruiken op basis van hennep. Deze is verkrijgbaar bij bijvoorbeeld de tuinen, volledig plantaardig en vrij van gluten, melk, lactose, whey, soja, suiker, GMO, hexane, pesticiden, toevoegingen en conserveringsmiddelen.

  56. Hoi Jasper,

    Ik gebruik al tijden ongezoete sojamelk, wat de blijkbaar niet zo goed is. Heb jij een goed alternatief hiervoor? het liefst iets zonder suikers of lactose.

    1. Kies voor ongezoete amandelmelk, maak het bij voorkeur zelf.

  57. Stephanie op 2 augustus 2015 om 10:47 zegt

    Ik eet sojayoghurt omdat ik een lactoseintollerantie heb, gelukkig zijn er alternatieven maar mijn dochter heeft een koemelallergie en is gek op yoghurt. De soja dan. Wat moet ik haar geven? Geitenyoghurt heb ik al geprobeerd maar dat lust ze echt niet en dat begrijp ik ook.

    Ik ben benieuwd of je een alternatief hebt.

    Stephanie

    1. Je zou haar kokosyoghurt of haveryoghurt kunnen geven. Dit is echter niet in elke reform zaak verkrijgbaar en vaak aan de prijzige kant.

  58. Beste Jasper,

    Met veel plezier lees ik de artikelen op jou site. Graag zou ik mij meer willen verdiepen in artikelen dat jij publiceert, helaas is niet in alle gevallen een bronvermelding aanwezig om feiten te verviëren.

    1. Hallo Ricardo,

      Ik kreeg dezelfde vraag op de Facebook pagina. Hier mijn antwoord: ik heb een behoorlijke berg studies en websites doorgespit (bijna allemaal in het engels). Ik weet ze niet allemaal precies meer, maar ik heb de tijd genomen om de belangrijkste voor je op te zoeken, ze zijn wel allemaal in het engels (voor sommige moet je betalen of heb je een abonnement nodig):

      nutritiondata.self.com/facts/legumes-and-legume-products/4376/2
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1868922
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7596371
      mercola.com/article/soy/avoid_soy.htm
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15238592
      circ.ahajournals.org/content /111/4/465.short
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2071797
      cebp.aacrjournals.org/content /12/7/665.short
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17413093
      nature.com/bjc/journal /v98/n1/full/6604145a.html
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12949380
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16418439?dopt=Abstract
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19838933
      ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles /PMC3135991/
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16965913
      jnci.oxfordjournals.org/content /98/7/459.short
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17290160
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21958941
      amazon.co.uk/Whole-Soy-Story-Americas-Favorite/dp/0967089751/
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11431339
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11694625
      cebp.aacrjournals.org/content /5/10/785.short
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11216491
      jnci.oxfordjournals.org/content /95/12/906.short
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11522120?dopt=Abstract
      ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18223379
      onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2672.1985.tb01709.x/abstract

  59. Ik heb het nog nooit gebruikt omdat het mij nooit aansprak, en na het lezen van dit artikel al helemaal niet, voor zover dit op waarheid is berust.

  60. Ik blijf zeker soja gebruiken. Drink nu iedere dag 2 koffie met sojamelk. En eet 1x per week tofu.
    Bij roerbakken gebruik ik soja olie met kokos vet. En zo nu en dan sojabonen.
    Ik voel me gewoon goed sinds ik koolhydraat arm eet(50 gr pd) en ben 12 kilo afgevallen. Dit dieet is voor mij levens lang.

  61. De chinezen eten al eeuwen soja en zijn volgens mij een van de gezondste volkeren op aarde. Slank en soepel en worden over het algemeen vrij oud. Zag in de jaren 80 in chinezen veel bejaarden in puike gezondheid. Ook een veel geopperde theorie dat soya slecht voor de vruchtbaarheid zou zijn, worden door de chinezen teniet gedaan.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Lees ook eens

Post image

Top artikel

Als Lisa het kan, kan jij het ook!

Een paar weken geleden kregen we een erg enthousiaste reactie van Lisa binnen. In vijf weken tijd was zij maar liefst 11 kilo kwijt geraakt. Wat een geweldig resultaat! Daar wilden we...

Post image

Top artikel

Afvallen boven de 45, zo doe je dat!

In dit artikel lees je wat je moet weten als je af wilt vallen als je boven de 45 bent. Door het stappenplan te volgen val je makkelijk af.

Bekijk alle artikelen